Forskjell mellom versjoner av «Vågsøy kommune»

Fra Folkehelseoversikt.no
Hopp til: navigasjon, søk
(Ny side: {{TOC|align=right}} = Befolkningssamansetnad = === Folketalsutvikling === {{#lst:Folkehelseoversikt|folketalsutvikling_1}} Sidan 2012 viser det ein nedgang i folketal. Aldersgruppa 80-...)
 
Linje 6: Linje 6:
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|folketalsutvikling_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|folketalsutvikling_1}}
 
Sidan 2012 viser det ein nedgang i folketal. Aldersgruppa 80-89 år og eldre over 90 år har ein vekst i folketall. Dei siste fire åra har det vært ein stabil alderssamansetnad både når det gjeld born på ungdomsskulen, vaksne i aldersgruppene 45-66 år og 80-89 år. De siste åra har vi hatt vesentleg lågare fødselstal enn gjennomsnittet.
 
Sidan 2012 viser det ein nedgang i folketal. Aldersgruppa 80-89 år og eldre over 90 år har ein vekst i folketall. Dei siste fire åra har det vært ein stabil alderssamansetnad både når det gjeld born på ungdomsskulen, vaksne i aldersgruppene 45-66 år og 80-89 år. De siste åra har vi hatt vesentleg lågare fødselstal enn gjennomsnittet.
{{#lst:Folkehelseoversikt|folketalsutvikling_2}}
+
 
 +
'''Sidan 2012 viser det ein nedgang i folketal. Aldersgruppa 80-89 år og eldre over 90 år har ein vekst i folketall. Dei siste fire åra har det vært ein stabil alderssamansetnad både når det gjeld born på ungdomsskulen, vaksne i aldersgruppene 45-66 år og 80-89 år. De siste åra har vi hatt vesentleg lågare fødselstal enn gjennomsnittet.'''{{#lst:Folkehelseoversikt|folketalsutvikling_2}}
  
 
=== Folketalsframskrivingar ===
 
=== Folketalsframskrivingar ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|folketalsframskrivingar_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|folketalsframskrivingar_1}}
 +
[[Fil:Vågsøy folketalframskriving.png|sentrer|ramme|740x740px|'''kjelde ssb/kommuneplan''']]
 +
 +
'''Berekningar frå SSB basert på middels nasjonal vekst viser ein folkevekst på 473 personer fram mot 2040. Prognosen viser ei lav auke frem til 2020 og deretter høg vekst. Dette grunna ei jamn auke i aldersgruppa 67-79 år og ei auke i aldersgruppa eldre enn 80 år frå 2025. Aldersgruppa over 80 år er venta å auke med 294 personer og aldersgruppa 67-79 år er venta å auke med 281 personer. Aldersgruppa 20-44 år har nedgang etter 2020.'''
  
{{#lst:Folkehelseoversikt|folketalsframskrivingar_2}}
+
'''Dei eldste aldersgruppene er aukande, dei har fleire og meir samansette behov og aukande behov for bustader med bemanning. Det er ikkje nok bemanning til å holde tritt med utviklinga så det førebyggjande arbeidet er viktig for at dei eldre skal kunne være friske og kunne bu lengst mogleg heime. Det er gjort ulike tiltak for å auke kompetansen og rekruttere fleire til omsorgsyrket.'''{{#lst:Folkehelseoversikt|folketalsframskrivingar_2}}
 
=== Etnisk samansetting og utvikling ===
 
=== Etnisk samansetting og utvikling ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|etnisk_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|etnisk_1}}
  
'''Flora kommune har eitt mottak, Solbakken asylmottak som har plass til 130 personar. Desse kjem i hovudsak frå Syria, men òg frå Eritrea og Irak, men òg fleire andre land. Bebuarane bur her i frå ein månad til fleire år. Dei fleste innvandrarane i Flora kommune [https://statistikk.fylkesatlas.no/statistikk/c52a4cbb-8ee3-4314-a983-62635bb7658f kjem frå Europa og Asia]. '''
+
'''Flykningtenesta i Vågsøy ansvar for 108 personer. Desse er frå Syria, Eritrea, Iran og Kongo. 51 av disse er born under 18 år (tala er pr septemeber 2018).'''
 +
 
 +
'''Vågsøy kommune ynskjer at borna skal i barnehage så snart som mogleg og betalar for barnehage og SFO-plass til desse borna.  I barnehage og på skulen er der tolk.'''
 +
 
 +
'''Utfordringar:'''
 +
 
 +
'''I enkelte barnehagar i kommunen er det mange framandspråklege barn. Det er ei utfordring å få til eit godt språkmiljø på plassane der det er mange med ekstra behov. Ein vil difor unngå ei opphopning av fleirspråklege og – kulturelle born i same barnehage /-gruppe. Det er tilsett tolk i barnehagane. Det er også utfordrande å få til eit funksjonelt foreldresamarbeid med fleirspråkelege- og kulturelle foreldre (''styrarar barnehagar'').'''
 +
 
 +
'''Det går stort sett bra med flyktningane, men utfordringar er hovudsakleg'''
 +
 
 +
-         '''Praktisk'''
 +
 
 +
-         '''Personleg økonomi (til utstyr o.l.)'''
 +
 
 +
-         '''Kulturforskjellar'''
  
{{#lst:Folkehelseoversikt|etnisk_2}}
+
-         '''Psykisk helse (opplevingar, traumar, store endringar)'''{{#lst:Folkehelseoversikt|etnisk_2}}
  
 
= Oppvekst- og levekår =
 
= Oppvekst- og levekår =
Linje 23: Linje 41:
 
=== Låginntekt hushaldning ===
 
=== Låginntekt hushaldning ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|låginntekt_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|låginntekt_1}}
 
'''Flora kommune [https://khp.fhi.no/PDFVindu.aspx?Nr=1401&sp=2&PDFAar=2017 er ikkje eintydig forskjellig frå landet når det gjeld andel born som bur i hushaldningar med låg inntekt.]  Låg inntekt vert definert her som under 60 % av nasjonal medianinntekt.'''
 
  
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|låginntekt_2}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|låginntekt_2}}
Linje 31: Linje 47:
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|einslege_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|einslege_1}}
  
{{#lst:Folkehelseoversikt|einslege_2}}
+
'''Tal eineforsørgjarar i Vågsøy er pr. 2016 12,3%. Det er 2,1% under gjennomsnittet for Sogn og Fjordane og 4,3% under landsgjennomsnittet for eineforsørgjarar under 45 år.''' {{#lst:Folkehelseoversikt|einslege_2}}
  
 
=== Arbeidsløyse ===
 
=== Arbeidsløyse ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|arbeidsløyse_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|arbeidsløyse_1}}
 +
[[Fil:Vågsøy arbeidsløyse.png|venstre|miniatyr]]
 +
'''Sysselsetting i Vågsøy har endra seg mykje dei siste åra. Tal frå 2017 viser ei auka i total sysselsetting på 104 personar frå året før, med totalt 3158 sysselsette i Vågsøy kommune (<nowiki>http://www.kommuneprofilen.no/Profil/Sysselsetting/DinRegion/syss_aar_nace_region.aspx</nowiki>).'''
  
'''Flora kommune har frå januar til september 2017 hatt høgare arbeidsløysetal enn Sogn og Fjordane. [https://www.nav.no/no/NAV+og+samfunn/Statistikk/Arbeidssokere+og+stillinger+-+statistikk/Helt+ledige Helt ledige - www.nav.no]'''  
+
'''Registrert total arbeidsløyse i Vågsøy pr. november 2017 er på 1,7% (ssb).''' {{#lst:Folkehelseoversikt|arbeidsløyse_2}}
 
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|arbeidsløyse_2}}
 
  
 
=== Sjukefråvær ===
 
=== Sjukefråvær ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|sjukefråvær_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|sjukefråvær_1}}
 
+
[[Fil:Vågsøy sjukefråvær.png|miniatyr|298x298px|'''Årsgjennomsnitt. Legemeldt sykefravær. Prosent. Kvinner og menn. Vågsøy 2001-2018'''
'''Flora kommune ligg litt over fylket og landet i høve legemeldt sjukefråvær i 2016 og så langt i 2017.'''  
+
kjelde: <nowiki>http://www.kommuneprofilen.no/Profil/Helse/DinRegion/helse_sykefraver_region.aspx</nowiki> pr. 07.09.18
 +
]]
 +
'''Legemeldt sjukefråvær har auka siste åra. Det er generelt stort sjukefråvær i kommunen. Mykje av det er somatisk sjukdom er planlagde operasjonar, svangerskap og andre forhold som ikkje direkte er arbeidsrelatert. For å redusere sjukefråværet er det fokus på opplæring, tilrettelegging av arbeidsoppgåver, tett oppfølging av sjukmeldte og førebyggjande trivsels- og aktivitetstiltak.''' 
  
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|sjukefråvær_2}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|sjukefråvær_2}}
Linje 49: Linje 67:
 
=== Uføretrygd ===
 
=== Uføretrygd ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|uføretrygd_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|uføretrygd_1}}
 
+
[[Fil:Vågsøy uføre.png|ingen|miniatyr|729x729px|'''Tal frå vågsøy antall uføretrygda'''
 +
kjelde: <nowiki>http://www.kommuneprofilen.no/Profil/Helse/DinRegion/helse_ufore_region.aspx</nowiki>  pr. 07.09.18
 +
]]
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|uføretrygd_2}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|uføretrygd_2}}
  
Linje 55: Linje 75:
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|mottakarar_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|mottakarar_1}}
  
'''Flora kommune ligg omlag på landsnivå i høve mottakarar av sosialhjelp, men ligg høgare enn snittet for Sogn og Fjordane fylke.'''
+
'''Figuren viser sosialhjelpsmottakere etter alder i heile landet, fylket og Vågsøy. Vågsøy har ein vesentleg lavere andel sosialhjelpsmottakere enn både fylke og landet. Vågsøy har likevel aukande tal for sosialhjelpsmottakarar i aldersgruppa 18-24 år i motsetning til dei vi samanliknar oss med, som har''' '''stabile tall. Vi har utfordringar også i forhold til å ha eigna bustadar til disposisjon til denne gruppa.''' [[Fil:Vågsøy sosialhjelp.png|rammeløs|736x736px]]
  
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|mottakarar_2}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|mottakarar_2}}
Linje 62: Linje 82:
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|utdanningsnivå_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|utdanningsnivå_1}}
  
'''Innbyggjarane i Flora kommune har lågare utdanningsnivå enn fylket og landet.'''
+
'''Utdanningsnivået i kommunen er lågare enn for landet, men kommunen har større andel med vidaregåande skule-nivå enn fylket og talet for høgare utdanning er aukande.'''
  
{{#lst:Folkehelseoversikt|utdanningsnivå_2}}
+
 '''Ein gjer tiltak innan kommunen for å auke kompetanse og tilrettelegge for utdanning i fleire ulike yrker.''' {{#lst:Folkehelseoversikt|utdanningsnivå_2}}
  
 
=== Fråfall i vidaregåande skule ===
 
=== Fråfall i vidaregåande skule ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|fråfall_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|fråfall_1}}
  
'''99,5% av elevane i Flora kommune som avslutta grunnskulen våren 2014 var registrerte som elevar i '''
+
'''For Måløy vidaregåande skule er det ein vesentleg nedgong i talet på ungdommar som sluttar på vidaregåande i løpet av skuleåret (kjelde: [https://skoleporten.udir.no/rapportvisning/videregaaende-skole/gjennomfoering/slutta/maaloey-vidaregaaande-skule?enhetsid=974571188&vurderingsomrade=37&underomrade=39&skoletype=1&skoletypemenuid=1&sammenstilling=1 skuleporten]).''' {{#lst:Folkehelseoversikt|fråfall_2}}
vidaregåande opplæring same haust. Våren 2015 hadde 90% av desse fullført og bestått vg1. Flora har aldri hatt så høg gjennomføring tidlegare.  Tett samarbeid mellom ungdomsskulane og Flora vidaregåande skule er viktig for å jobbe fram tiltak som styrker gjennomføring. Dette er eit godt etablert samarbeid som både sikrar god overgang, og som femner om arbeid med fag og grunnleggjande ferdigheiter.
 
 
 
[[Fil:Flora-vgs.jpg|800x800px]]
 
 
 
'''Fråfallet er størst mellom vg2 i skule til vg3 i bedrift, og potensialet for auka gjennomføring er såleis størst der. I tillegg er det ein nedgang i tal elevar som sluttar i løpet av vg2 dei yrkesfaglege programma. I 2014 var det 50 som slutta i løpet av vg2 mot 36 i 2015. Dette tilsvarar 1 % nedgang. [http://www.sfj.no/fleire-fullfoerer-yrkesfag.5842817-339464.html Fleire fullfører yrkesfag].'''
 
 
 
'''I 2013 vart det gjort eit grundig arbeid med å vidareutvikle samarbeidet mellom ungdomstrinnet og vidaregåande opplæring, det er laga eit forpliktande årshjul for samarbeid med desse målsetjingane:'''
 
# Sikre elevane god overgang frå grunnskule til vidaregåande opplæring
 
# Styrke det faglege samarbeidet mellom grunnskulen og vidaregåande skule for å gje elevane god progresjon i faga
 
# Sikre god gjennomføring i vidaregåande opplæring
 
# Gje elevane kunnskap om vidaregåande opplæring og arbeidsliv, samt innsikt i eigen kompetanse slik at dei kan gjere rette val for framtida
 
# Sikre at den enkelte elev får god og nødvendig tilrettelegging i nytt skuleslag
 
kjelde [http://innsyn.e-kommune.no/innsyn_flora/wfinnsyn.ashx?response=journalpost_detaljer&journalpostid=2017010323& Tilsynstandsrapport for grunnskulen 2017]
 
 
 
'''Elevar ved yrkesfag har større "fråfallsfare" enn dei som vel studieførebuande. Dette kan forklarast med at mange elevar som vel yrkesfag har lågare inntakspoeng. Det er viktig for desse elevane å få plass på den lokale skulen. Elevane får då høve til å bu heime og behalde det sosialt nettverket rundt seg. Kapasiteten ved Flora vidaregåande skule har difor stor betydning  for kor mange elevar som fullfører. Gjennomføringsgrad handlar òg om tilgang på og kvaliteten på læreplassar.'''  
 
 
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|fråfall_2}}
 
  
 
=== Barnevern ===
 
=== Barnevern ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|barnevern_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|barnevern_1}}
  
'''Barnevernstenesta i Flora kommune har hatt ei auke i tal voldsmeldingar dei tre siste åra. I 2013 fekk avdelinga 33 meldingar som omhandla høgt konfliknivå/bekymring om vald, i 2015 har talet dobla seg til 65. Ein del av meldingane kjem frå foreldre som er i eit samlivsbrudd, og der foreldra ikkje klarer å skjerme barna frå konflikta seg imellom. Totalt mottok barnevernstenesta 153 meldingar i 2015, ei auke på 36 frå fjoråret. Dette inneber at Flora kommune framleis ligg høgt hjelpetiltak, fleire av sakene er av ein slik art at dei må følgjast videre opp.'''
+
'''Ein ser ei auke i tal barn med barnevernstiltak. Aukinga skyldast at fagfolk er blitt flinkare enn før til å melde frå om bekymringar knytt til barns omsorgssituasjon. Auka barnevernssaker er ikkje bare ein trend i Vågsøy, men ein trend i hele landet. Foreldre er også blitt flinkare til å be om hjelp av barnevernstenesta enn tidlegare. Barnevernstenesta opplev at foreldre i større grad enn tidligare forventar hjelp og støtte av det offentlige når dei har problem. Barnevernstenesta jobbar meir førebyggjande enn tidlegare. Vågsøy kommune er ei [https://vagsoy.kommune.no/tenester/alle-tenester/helse/helsetenester/helsestasjon/vagsoy-kommune-tibir-kommune.aspx TIBIR kommune] (tidlig innsats for barn i risiko). Barnevernstenesta har no også bygd ut meir eit eige tiltaksapparat, noko som fører til meir etterspørsel av tenester blant brukarane. Barnevernstenesta har [https://vagsoy.kommune.no/politikk/invitasjon-til-foreldrekurs.24238.aspx COS] (Circle of security) veiledarar og [https://www.pmto.no/ PMTO] (Parent Management Training Oregon) veiledar ved kontoret. Barnevernstenesta ser ei auke i tal saker knytt til vold mot barn, og saker knytt til mistanke om seksuelle overgrep. Fokus disse områda har vært stort blant fleire faggrupper, og fleire meldingar knytt til disse problemområda meldast til barnevernstenesta. Systemet rundt disse sakene har også blitt betydelig utbygd de seinare åra ved oppretting av Barnehus over hele landet. Barnevernstenesta og politi er også blitt flinkare til å handtere slike saker ''(kjelde: Barnevernsleiar Vågsøy kommune'').'''
  
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|barnevern_2}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|barnevern_2}}
Linje 99: Linje 102:
 
=== Radon ===
 
=== Radon ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|radon_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|radon_1}}
 
'''Flora kommune har låg førekomst av radon. Det er gjort ei kartlegging av radonførekomst i kommunale bygg, alle skular og barnehagar har føreteke radonmålingar.'''
 
  
 
=== Kvalitet på drikkevatn ===
 
=== Kvalitet på drikkevatn ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|drikkevatn_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|drikkevatn_1}}
  
'''Flora kommune tre godkjende kommunale vassanlegg; Flora vassverk, Eikefjord vassverk og Svanøy vassverk. Folkehelseinstituttet har  i tillegg registrert to private vassanlegg; Rognaldsvåg vassverk og Ulltang vassverk. 10297 av innbyggarane har vassforsyning frå godkjende vassforsyningsanlegg. [https://www.fhi.no/ml/drikkevann/hovedartikler/om-vannverksregisteret-vreg/ https://www.fhi.no/ml/drikkevann]. Kommunen kontrollerer vasskvaliteten i alle skular og barnehagar, òg dei einingane som har privat vassforsyning. Dette gjeld Solheim skule og barnehage, Steinhovden skule og Stavang skule og barnehage.'''
+
'''Andelen personar som får vatn frå vassverk som både har tilfredsstillande resultat mht. E. coli og stabil leveranse av drikkevatn ser ut til å være lågare enn landsnivået. Når kommunens forsyning av drikkevatn vert vurdert, må det takast omsyn til kor stor del av befolkninga som er tilknytt slike vassverk.'''
  
{{#lst:Folkehelseoversikt|drikkevatn_2}}
+
'''Antall vassverk: 5'''
 +
 
 +
'''Skramsvatnet VBA, Kvalheim VBA, Almenning VBA, Bryggja VBA og Raudeberg VBA. Suppleringskilde pr. i dag  er Nygårdsvatnet.'''
 +
 
 +
'''Nytt vassverk Raudeberg, og sjøledning mellom Raudeberg og Trollebø kom i drift i Januar/februar 2017.Vassverk Skamsvatntnet dam er rehabilitert i 2018. Innbyggjarane i Måløy, Raudeberg, fastlandet og vestre krets forsynast frå Skramsvatnet VB og Raudeberg VB. Nygårdsvatnet vil fortsatt være i beredskap som reservekilde.  Alle vassverka i Vågsøy kommune er underlagt rapporteringsplikt, og det blir tatt vassprøver ved anlegga kvar veke.  96,5% av Vågsøy si befolkning er forsynte med vatn frå kommunale vassverk. Enkelte bygder er ikkje kobla på vassverka og har enten private vassverk eller eigne brønnar.'''{{#lst:Folkehelseoversikt|drikkevatn_2}}
  
 
=== Lovbrot ===
 
=== Lovbrot ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|lovbrot_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|lovbrot_1}}
 +
 +
'''I følgje politiet i Vågsøy ser ein nedgang i «utelivsbråk» - ordensforstyrrelse. Politiet er meir synlege og til stades i bybilete. For vald, skadeverk, tjuveri, grove tjuveri og naskeri er det ein nedgang. Politiet ser at det er nedgang i tjuveri, innbrot i hus, bilbrukstjuveri og butikktjuveri.  Dette kan ha årsak i at det er meir alarmar og overvaking i butikkar og at teknologi i kvardagen gjer det vanskelegare å begå tjuveri. For narkotikalovbrot er det ei lita auke. Politiet registrerer at det er rekruttering i rusmiljøa. Det er også registrert auke i tal lovbrot når det gjeld trafikksaker, trusselsaker og saker som omhandlar seksuallovbrot.'''
 +
 +
'''Politiet registrerer at det er ei auke i trusselsaker, og nokre av desse sakene skjer på dei ulike nettstadane. Samt at nokre av desse trussel-sakene begås i miljø som er rus-belasta. Politiet ser med bekymring på at det er ei rekruttering i rus- miljøa. Ulike typar rus blir meir og meir tilgjengeleg, og arbeidet for å redusere rekruttering og avdekke narkotikakriminalitet er meget ressurskrevjande. ''«At endå fleire arbeidar saman mot dette målet – å stanse rekruttering til ulike rusmiljø – meina vi må være et av kommunens viktigaste framtidige mål»''  (Nils Bakke – Vågsøy lensmannskontor(2017)).'''
  
 
=== Frivillige lag og organisasjonar ===
 
=== Frivillige lag og organisasjonar ===
'''Flora kommune har ca 450 frivillige lag og organisasjonar. På [https://www.flora.kommune.no/lagorganisasjoner.182759.nn.html Flora kommune si heimeside] finn ein oversikt over fleire av desse.  Kommunen sitt mangfald av lag- og organisasjonar har stor betydning for innbyggarane si helse og trivsel. I idretten er barn klart representert, opp gjennom tenårar og inn i vaksen alder går andelen aktive sterkt ned. Nedgongen er størst i aldersgruppa 13-19 år. I idretten ser vi tendens til lågare konkurransealder og meir spesialisering. Sogn og Fjordane idrettskrins utrykker bekymring over utviklinga og kva denne vil bety for den generelle aktiviteten og framtidig deltaking i frivillige lag og organisasjonar. Kjelde; [http://www.e-pages.dk/firda/3907/?token=YV91c2VyX2lkPTg5MzI0JmFfdXNlcl9rZXk9YTVmYTMzOGUtM2FiMy00ZTYzLThhMWEtNTllOWU2NDY1OGZmJmFfc3ViX2lkPTMzMzY5MzcmYV9zdWJfaWRfc291cmNlPUlTREImYV9zdWJfY2xhc3M9b3duZXImYV9zdWJfdHlwZT1BRl9FVCZhX3N1Yl9zdGF0dXM9YWN0aXZl Kronikk av organisasjonssjef i Sogn og Fjordane idrettskrins, Firda 31.12.15].'''
+
'''Vågsøy kommune har mange [https://vagsoy.kommune.no/tenester-a-a/lag-og-organisasjoner-i-vagsoy.24205.aspx lag- og organisasjonar] som bidreg til store samfunnsmessige og personlege verdiar. Dette er organisasjonar innan idrett, kultur, samfunnsdeltakelse mm. Til ulike aldergrupper.''' 
  
{{#lst:Folkehelseoversikt|frivillige_2}}
+
'''Ungdataundersøkelsen viser at 69% ungdomsskuleelevane er med i lag/organisasjon på fritida.  8% seier de aldri har vært med i noko organisert fritid (ungdata 2017). I idretten er born og unge klart representert, og opp gjennom ungdomsåra og inn i vaksen alder går andelen aktive ned. Størst nedgong er det i aldersgruppa  13-19 år. I idretten ser vi ein tendens til lågare konkurransealder og meir spesialisering. Sogn og Fjordane idrettskrins uttrykker bekymring over utviklinga og kva den vil bety for den generelle aktiviteten og framtidig deltaking i frivillige lag- og organisasjonar. [https://www.idrettsforbundet.no/contentassets/f7ffd46373c7401fa4f7b9f34dbd244c/handlingsplan-2016-2020_.pdf «Gode i hop»] er Sogn og Fjordane si handlingsplan for idretten i Sogn og Fjordane 2016-2020.'''{{#lst:Folkehelseoversikt|frivillige_2}}
  
 
=== Mobbing og trivsel i skulen ===
 
=== Mobbing og trivsel i skulen ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|mobbing_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|mobbing_1}}
  
'''Flora kommune sin årlege tilstandsrapport for skulen er ein del av det nasjonale kvalitetsvurderingssystemet. Rapporten omtalar m.a læringsresultat, fråfall og læringsmiljø. Det er viktig med fokus vidare systematisk arbeid for å førebyggje mobbing i skule og barnehagar.'''
+
'''I [http://www.ungdata.no/Kart?kommune=Vågsøy Ungdata-undersøkinga] (2017) seier 5% at dei blir mobba, plaga eller utfryst kvar 14. dag eller oftare på ungdomstrinnet. 3% seier deier dei er med på plaging, truslar eller utfrysning av andre unge på skulen eller på fritida.'''
{{#lst:Folkehelseoversikt|mobbing_2}}
+
 
 +
'''Elevar i Vågsøy kommune 2015/2016 fortel om litt mindre mobbing enn gjennomsnitt for fylket og nasjonen. Tala for dei seinare åra syner at færre elevar i Vågsøy, fylket og nasjonen opplever mobbing no i forhold til for nokre år tilbake. Tala frå elevundersøkinga han du sjå [https://skoleporten.udir.no/rapportvisning/grunnskole/laeringsmiljoe/elevundersoekelsen/vaagsoey-kommune?enhetsid=1439&vurderingsomrade=6&underomrade=48&skoletype=0&skoletypemenuid=0&sammenstilling=1 her].'''
 +
 
 +
'''Skulane og barnehagane arbeider systematisk med førebygging av mobbing og utvikling av gode læringsmiljø.  Tidleg innsats og førebyggjande arbeid er viktige prinsipp i arbeidet.'''
 +
 
 +
'''På bakgrunn av elevundersøkinga (som er vist til over) i forhold til trivsel på skulen ser vi at elevane stort sett trivast godt skulen. Men gjennomsnittstala frå vågsøyskulane er synkande i forhold til tidlegare år.''' {{#lst:Folkehelseoversikt|mobbing_2}}
  
 
= Skader og ulykker =
 
= Skader og ulykker =
Linje 128: Linje 142:
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|personskadar_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|personskadar_1}}
  
''' [https://www.samhandlingsbarometeret.no/webview/index.jsp?headers=tertial&stubs=komnrhjem&measure=common&komnrhjemslice=14&virtualslice=I003_value&tertialsubset=2009+-+2016&hfidsubset=TOT&layers=hfid&layers=virtual&tertialslice=2016&hfidslice=TOT&study=https%3A%2F%2F161.4.9.106%3A443%2Fobj%2FfStudy%2FI003&mode=cube&v=2&virtualsubset=I003_value&komnrhjemsubset=14%2C1401+-+1449&measuretype=4&cube=https%3A%2F%2Fstatistikk.samhandlingsbarometeret.no%3A443%2Fobj%2FfCube%2FI003_C1&top=yes Flora kommune sin statistikk] over lårhalsbrot syner variasjonar frå år til år, men har vore nedadgåande sidan 2012. På landsbasis er det er dokumentert at dei fleste skader skjer heime. Flora kommune har etablert tilbod om førebyggande heimebesøk til alle 78-åringar, eitt av måla er at eldre sjølv skal legge til rette bustaden sin for å førebygge skader og ulukker.'''
+
'''Vågsøy har hatt synkane utvikling i skader sidan 2008 og ligg no omtrent på landsgjennomsnittet.''' 
  
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|personskadar_2}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|personskadar_2}}
Linje 140: Linje 154:
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|fysisk_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|fysisk_1}}
  
'''Flora kommune har gjennomført helseundersøking av elevar i 6, 8, og 10 klasse i 2011, 2013 og 2015. Resultat av dei to første undersøkingane synte at det berre er ein liten del av elevane (8%) som svarar at dei ikkje har vore fysisk aktive i 60 minutt nokon dag siste veka. Samstundes er det òg berre 10 % som oppfyller målet om ein time fysisk aktivitet dagleg. I Flora kommune sitt budsjett og handlingsprogram for 2013 var det vedteke å starte arbeidet med innføring av meir fysisk aktivitet i skulen og å iversette tiltak for auke den generelle fysiske aktiviteten for alle.'''  
+
'''Det er mange som er i fysisk aktivitet ein eller fleire dagar i veka. Samtidig er mange for lite aktive elles i kvardagen, og mykje tid blir brukt framfor skjermar av ulike slag. Både i arbeid- og skuletida og på fritida.'''
 +
 
 +
'''Tal frå Ungdataundersøkinga (2017) syner at 82% av Ungdommane i 8. 9. og 10. klasse trenar minst éin gong i veka. Dei fleste som trenar i idrettslag og trenar på eiga hand er på 8. og 9. trinn, medan dei fleste av dei som trenar i 10. trinn er på treningsstudio.  45% trenar på eiga hand og 16% trenar på treningsstudio.'''
  
{{#lst:Folkehelseoversikt|fysisk_2}}
+
'''Barneskulane  i Vågsøy kommune jobbar  etter [https://www.hisf.no/nn/ask-active-smarter-kids ASK-metoden] for meir fysisk aktivitet i skuletida. I kor stor grad og i kor mange klasser dette vert brukt er ulikt frå skule til skule.''' {{#lst:Folkehelseoversikt|fysisk_2}}
  
 
=== Kosthald ===
 
=== Kosthald ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|kosthald_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|kosthald_1}}
  
'''Barnehagane i Flora kommune har fokus på sunn mat. Fellesmåltida som vert tilberedt og tilbydd i barnehagen inneheld lite sukker, og foreldre vert oppfordra til variert og sunn mat i nistepakken til borna.'''
+
'''Vågsøy kommune har hatt retningslinjer for kosthold i barnehage i mange år. Dette har vært vellykka i barnehagen, både med tanke på maten som blir servert og innhaldet i matpakkane til borna. I 2016 kom det retningslinjer for kosthold i barneskule, SFO og ungdomsskule. I følgje undersøkinga som er vist til over, viser at litt under halvparten av Vågsøy sine ungdommar et frukt dagleg. Det er om lag 70% som et frukost dagleg.'''
  
{{#lst:Folkehelseoversikt|kosthald_2}}
+
'''I eldreomsorga er ein i gong med å endre tidspunkta for måltida – dette spesielt med tanke på tal timar mellom kvart måltid og kva tid på dagen middagsmåltidet vert servert. [https://helsedirektoratet.no/sykehjem-og-hjemmetjenester/ernering-mat-og-maltider-i-sykehjem#utføre Her] finn du Helsediretorartet sin informasjon om «ernæring, mat og måltider i sykehjem».'''{{#lst:Folkehelseoversikt|kosthald_2}}
  
 
=== Overvekt ===
 
=== Overvekt ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|overvekt_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|overvekt_1}}
  
'''Overvekt ser ut til å vere eit større problem i Flora kommune enn elles i landet, vurdert etter andel menn med KMI > 25 kg/m² på sesjon og kvinner si sjølvrapporterte høgde og vekt før svangerskapet. Kjelde;[https://khp.fhi.no/PDFVindu.aspx?Nr=1401&sp=1&PDFAar=2017 Folkehelseprofil for Flora kommune 2017]'''  
+
'''Det er høge tal for overvekt (KMI over 25) blant kvinner før svangerskapet i Vågsøy. Folkehelsebarometeret viser  også høgare tal for overvekt blant 17 åringar i Vågsøy enn elles i landet''' (sesjonstal, gutar og jenter  17 år)'''.'''
  
{{#lst:Folkehelseoversikt|overvekt_2}}
+
'''Fleire jenter i 13- og 15- års alderen i Vågsøy ''føler'' seg overvektige enn resten av fylket og landet.''' {{#lst:Folkehelseoversikt|overvekt_2}}
  
 
=== Røyking og rusmidlar ===
 
=== Røyking og rusmidlar ===
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|røyking_1}}
 
{{#lst:Folkehelseoversikt|røyking_1}}
  
'''Flora kommune har gjennomført Ungdata i 2014 og 2016 for elevar i  9. klasse og på VG1, dette skal gjennomførast kvart 2. år. Ungdata er eit kvalitetssikra og standardisert system for lokale spørreundersøkingar som vert gjennomført i samarbeid med Bergensklinikkane. Undersøkinga gjev oss kunnskap om ungdom si helse og trivsel, bruk av rusmidlar og tobakk og ulike former for kriminell- og antisosial adferd som vold og mobbing. Elevane svarar òg på spørsmål om  forhold til føresette, familien sin økonomi, levekår, nærmiljø, skule og utdanning. Ungdata syner at ungdommane i Flora kommune drikk mindre enn før, få har brukt hasj. Det er eit lågt tal som røyker, omlag ein femtedel av ungdommane på vidaregåande snusar dagleg.'''
+
'''Det er stadig færre som røyker, både av ungdom og vaksne. I ungdata-undersøkinga (2017), er prosentdelen av elevar som røykjer dagleg synkande, medan prosentdelen som snusar dagleg er stabil.  Tala på dette på ungdomsskulen er svært lave.'''  
  
{{#lst:Folkehelseoversikt|røyking_2}}
+
'''96% av jentene og 97% av gutane i 2 VGS har aldri prøvd narkotiske stoff. I følge polititet (2017)  er det er auke i rekrutteringa i rusmiljøa i Vågsøy.''' {{#lst:Folkehelseoversikt|røyking_2}}
  
 
= Helsetilstand =
 
= Helsetilstand =

Revisjonen fra 15. jan. 2019 kl. 12:14

Befolkningssamansetnad

Folketalsutvikling

Befolkninga i Vestland har på fylkesbasis hatt vekst siste fem åra. Ein ser vekst i dei største kommunane, medan mindre kommunar har hatt negativ eller svingande befolkningsutvikling. Det er ein generell trend at folketalet aukar i alder over 80 og at det er ein reduksjon i gruppa 0-17 år.


Sidan 2012 viser det ein nedgang i folketal. Aldersgruppa 80-89 år og eldre over 90 år har ein vekst i folketall. Dei siste fire åra har det vært ein stabil alderssamansetnad både når det gjeld born på ungdomsskulen, vaksne i aldersgruppene 45-66 år og 80-89 år. De siste åra har vi hatt vesentleg lågare fødselstal enn gjennomsnittet.

Sidan 2012 viser det ein nedgang i folketal. Aldersgruppa 80-89 år og eldre over 90 år har ein vekst i folketall. Dei siste fire åra har det vært ein stabil alderssamansetnad både når det gjeld born på ungdomsskulen, vaksne i aldersgruppene 45-66 år og 80-89 år. De siste åra har vi hatt vesentleg lågare fødselstal enn gjennomsnittet.

Befolkningsutvikling blir sett på som ein indikator for regional utvikling. Ønsket om befolkningsvekst har samanheng med fleire forhold som kommunens inntektsgrunnlag og tilgang på arbeidskraft. Utvikling i innbyggjarartal har betyding for kommunen sine planar på omfang og kvalitet av dei ulike tenestane som skal leverast til innbyggjarane i framtida.


Folketalsframskrivingar

Kommunane i Vestland kan forvente at andel eldre over 80 år aukar kraftig fram mot 2040. Folketalsutviklinga i alderesgruppa 0-17 år er meir usikker. Ein vil truleg sjå ein nedgang i folketal i den yngste aldersgruppa i åra som kjem. Det er verdt å merke at SSB vil oppdatere sine berekningar i juni 2020.


kjelde ssb/kommuneplan

Berekningar frå SSB basert på middels nasjonal vekst viser ein folkevekst på 473 personer fram mot 2040. Prognosen viser ei lav auke frem til 2020 og deretter høg vekst. Dette grunna ei jamn auke i aldersgruppa 67-79 år og ei auke i aldersgruppa eldre enn 80 år frå 2025. Aldersgruppa over 80 år er venta å auke med 294 personer og aldersgruppa 67-79 år er venta å auke med 281 personer. Aldersgruppa 20-44 år har nedgang etter 2020.

Dei eldste aldersgruppene er aukande, dei har fleire og meir samansette behov og aukande behov for bustader med bemanning. Det er ikkje nok bemanning til å holde tritt med utviklinga så det førebyggjande arbeidet er viktig for at dei eldre skal kunne være friske og kunne bu lengst mogleg heime. Det er gjort ulike tiltak for å auke kompetansen og rekruttere fleire til omsorgsyrket.

Høg levealder betyr at folk er ved god helse og at vi har gode velferdsordningar, fleire eldre betyr også at det blir fleire som er sjuke og som har behov for helse- og omsorgstenester. Kjelde: 'St.meld. nr. 47, 2008-2009, Samhandlingsreformen.Berekningar har vist at forventa auke i levealder i Noreg vil føre til meir enn dobling i førekomst av demens frå 2015 til 2050, dersom aldersspesifikk utbreiing held seg på dagens nivå. Kjelde: 'Folkehelserapporten 2014. Kommunen må ha ein langsiktig plan for å førebu det aukande tal eldre som vil gje auka belastning på kommunen sitt helse og velferdsapparat.

Etnisk samansetting og utvikling

Innvandrarar har kome til Norge på grunn av arbeid, gjennom familie, som flyktningar eller for å ta utdanning. I 2018 var arbeid den viktigaste innvandringsgrunnen.

I fylgje SSB var det per 5. mars 2019 omlag 944 402 med innvandrarbakgrunn busett i Noreg. Dette utgjer 17.7 % av befolkinga. Det har vore ein mindre tilvekst av innvandrarar dei siste åra. Dei fleste av innvandrarane kjem frå Europa.

Flykningtenesta i Vågsøy ansvar for 108 personer. Desse er frå Syria, Eritrea, Iran og Kongo. 51 av disse er born under 18 år (tala er pr septemeber 2018).

Vågsøy kommune ynskjer at borna skal i barnehage så snart som mogleg og betalar for barnehage og SFO-plass til desse borna.  I barnehage og på skulen er der tolk.

Utfordringar:

I enkelte barnehagar i kommunen er det mange framandspråklege barn. Det er ei utfordring å få til eit godt språkmiljø på plassane der det er mange med ekstra behov. Ein vil difor unngå ei opphopning av fleirspråklege og – kulturelle born i same barnehage /-gruppe. Det er tilsett tolk i barnehagane. Det er også utfordrande å få til eit funksjonelt foreldresamarbeid med fleirspråkelege- og kulturelle foreldre (styrarar barnehagar).

Det går stort sett bra med flyktningane, men utfordringar er hovudsakleg

-         Praktisk

-         Personleg økonomi (til utstyr o.l.)

-         Kulturforskjellar

-         Psykisk helse (opplevingar, traumar, store endringar)

Det er store helsemessige forskjellar mellom grupper av innvandrarar og mellom innvandrarar og etnisk norske. Forskjellane omfattar både fysisk og psykisk helse, i tillegg til helseåtferd. Flyktningar er ei spesielt sårbar gruppe med ekstra folkehelseutfordringar. Vanskar med kommunikasjon og kulturelle forskjellar kan gjere det vanskelig å komme til kjernen av problemet. Det kan vere spesielt vanskeleg å avdekke psykiske sjukdomar. Fysisk inaktivitet, overvekt og fedme er utbredt. Diabetes og hjerte- karsjukdom førekjem hyppigare blant innvandrar frå Afrika og Asia. Kjelde: ''Folkehelserapporten 2014, Folkehelseinstituttet

Kommunen skal mellom anna yte tilfredsstillande helsehjelp, førebyggjande smitteverntiltak, psykososial oppfølging og tannhelsehjelp. Kjelde: ''Helsedirektoratet: Veileder for helsetjenestetilbudet til asylsøkere, flyktninger og familiegjenforente

Kommunal kompetanse om helse blant flyktningar og innvandrarar er viktig for å lukkast med helsefremjande og førebyggjande arbeid. Tiltak som reduserer språkvanskar og lettar integreringa er viktig folkehelsearbeid.


Oppvekst- og levekår

Låginntekt hushaldning

Noreg har hatt ein liten, men jamn auke av hushaldningar med under 60% av nasjonal medianinntekt (EU60) siste fem år.

Sogn og Fjordane har følgd same trend, men ligg under under nasjonalt nivå. Trendane på kommunalt nivå føl fylkesutviklinga, I løpet av 2015 og 2016 opplevde nokre av kommunene ei prosentvis auke og steig over nasjonalt og fylkeskommunalt nivå. Grunna lågt talmateriale er det vanskeleg å tolke resultata. Kjelde: fhi.no



Inntekt og økonomi er grunnleggande påverknadsfaktorar for helse. Forsking viser at det er samanheng mellom inntektsnivå og helsetilstand. Lav inntekt aukar sannsynet for dårleg helse, sjukdom og tidleg død. Kjelde: fhi.no. Studiar viser at levevanar føl inntekt- og utdanningsnivå. Barn og unge av foreldre med lav sosioøkonomisk status har også auka risiko for langvarige sjukdomar og plagar. Reduserte sosiale helseforskjellar er eit viktig mål i folkehelsearbeidet. Innsats for å gjere noko med levekår, som arbeid og utdanning, kan bidra til å fremje helse og jamne ut sosiale helseforskjellar. Ei utjamning av dei sosiale helseforskjellane gjev eit stort potensiale for forbetring av folkehelsa. Kjelde: Folkehelserapporten, 2014


Einslege forsørgjarar

Einslege forsørgjarar har vore stabilt i Noreg siste 5 åra. Vestland ligg igjen under landsgjennomsnittet. Tala for enkelt kommunar i Vestland varierar kommunane i mellom, men dei fleste har hatt flat utvikling over tid. Tala for einslege forsørgjarar speglar ikkje tala for låginntekt hushaldning.


Tal eineforsørgjarar i Vågsøy er pr. 2016 12,3%. Det er 2,1% under gjennomsnittet for Sogn og Fjordane og 4,3% under landsgjennomsnittet for eineforsørgjarar under 45 år. 

Analyser viser at einslege forsørgjarar oftare har lav inntekt enn hushaldningar med fleire vaksne medlemmar. Tap av forsørgjar gjennom samlivsbrot eller død fører for mange til økonomiske problem. Kjelde: 'fhi.no.'


Arbeidsløyse

Utviklinga av arbeidsløyse i Noreg og Vestland har svinga mellom 1-3% siste 5 åra. Vestland ligg under landsgjennomsnittet for arbeidsløyse. Det er forskjellar mellom kommunar i Vestland, dette ofte grunna nedleggingar og permiteringar i enkelt bedrifter. For kommunar med lågt folketal påverkar permiteringar statistikken ekstra mykje.


Vågsøy arbeidsløyse.png

Sysselsetting i Vågsøy har endra seg mykje dei siste åra. Tal frå 2017 viser ei auka i total sysselsetting på 104 personar frå året før, med totalt 3158 sysselsette i Vågsøy kommune (http://www.kommuneprofilen.no/Profil/Sysselsetting/DinRegion/syss_aar_nace_region.aspx).

Registrert total arbeidsløyse i Vågsøy pr. november 2017 er på 1,7% (ssb). 

Ein reknar arbeidsledige for å vere ei utsett gruppe, både økonomisk, helsemessig og sosialt. Kjelde: ''fhi.no

Utfordringen framover vil være å holde sysselsettingen høy og bevare de likhetsbevarende trekkene i den nordiske modellen som blant annet bidrar til liten lønnsspredning. Det er en utfordring at noen grupper er betydelig mer utsatt for lavinntekt enn andre, og at noen blir værende i lavinntektsgruppen over lang tid. Særlig er det en utfordring at andelen barn som lever i lavinntektsfamilier har økt de siste årene. Det gjelder særlig barn av innvandrere og aleneforeldre. Det er betydelige forskjeller i lavinntekt. Det er derfor en utfordring å holde en høy sysselsetting i alle deler av landet og sørge for at alle kommuner er rustet til å ivareta de oppgavene de har overfor sårbare grupper. De fleste med lavinntekt har svak tilknytning til arbeidslivet og får en vesentlig del av inntekten gjennom offentlige overføringer. Det gjelder blant annet nyankomne flyktninger, personer med nedsatt funksjonsevne og grupper med kort utdanning. De som faller utenfor arbeidsmarkedet faller også lett utenfor andre deler av velferdssamfunnet og de har dårligere helse enn andre grupper i befolkningen. Mange med lavinntekt har psykiske problemer og/eller rusproblemer.

Kjelde: Folkehelsemeldingen (s 40)


Sjukefråvær

Sjukefråværet i Vestland har vore stabilt rundt 4%. Kommunane viser variasjon rundt fylkesgjennomsnitt. Folketalet i kommunane gjer at ein får kraftige utslag i prosentvis endring frå år til år, dette gjerne utan at sjukefråværet totalt har endra seg mykje.

Årsgjennomsnitt. Legemeldt sykefravær. Prosent. Kvinner og menn. Vågsøy 2001-2018 kjelde: http://www.kommuneprofilen.no/Profil/Helse/DinRegion/helse_sykefraver_region.aspx pr. 07.09.18

Legemeldt sjukefråvær har auka siste åra. Det er generelt stort sjukefråvær i kommunen. Mykje av det er somatisk sjukdom er planlagde operasjonar, svangerskap og andre forhold som ikkje direkte er arbeidsrelatert. For å redusere sjukefråværet er det fokus på opplæring, tilrettelegging av arbeidsoppgåver, tett oppfølging av sjukmeldte og førebyggjande trivsels- og aktivitetstiltak. 


Sjukefråværet vil bli påverka av fleire faktorar. Muskel- og skjellettlidingar og psykiske lidingar dominerer

statistikken sjukefråværsstatistikken. Kjelde: ''nav.no.

Universell innsats mot muskel- og skjellettlidingar og psykiske lidingar vil truleg gje størst helsegevinst.


Uføretrygd

Vestland ligg nært landsgjennomsnittet for prosent av befolkninga som tar i mot uføretrygd. Utviklinga er stabil med noko variasjon frå år til år. Det er noko statistisk variasjon blant kommunane i Vestland. Noko kan skuldast lokale forhold med jobbtilbod og utdanningsnivå, noko kan skuldast lavt talmateriale. Nokre av kommunane har til dømes ikkje offentlege tal grunna lavt folketal. Ein kan ikkje trekke sikre konklusjonar om trendar på kommunenivå grunna lavt talmateriale.

Tal frå vågsøy antall uføretrygda kjelde: http://www.kommuneprofilen.no/Profil/Helse/DinRegion/helse_ufore_region.aspx  pr. 07.09.18

Gruppa som tar i mot uføretrygd er ei utsett gruppe for negativ helsepåverknad. Kor mange som tar i mot uføretrygd er ein indikator på helsetilstand, men må sjåast i samanheng med næringsliv, utdanningsnivå og jobbtilbod i kommunen.  De siste ti år har andelen som får sjukmelding og uføretrygd vore høgare i Noreg enn i andre OECD-land. Auka helseproblem i befolkninga kan ikkje forklare dette. Årsakene til sjukefråvær og uførepensjon er vanskelige å fastslå. Ofte er dei samansette, og forhold som usikker arbeidssituasjon, nedbemanningar og livsstilsfaktorar kan påverke sjukefråværet og andelen som søkjer om uføretrygd. Kjelde: ''fhi.no


Mottakarar av sosialhjelp

Mottakarar av stønad til livsopphold varerier mykje mellom kommunane i Vestland. Dette er truleg grunna individuelle lokale forhold.


Figuren viser sosialhjelpsmottakere etter alder i heile landet, fylket og Vågsøy. Vågsøy har ein vesentleg lavere andel sosialhjelpsmottakere enn både fylke og landet. Vågsøy har likevel aukande tal for sosialhjelpsmottakarar i aldersgruppa 18-24 år i motsetning til dei vi samanliknar oss med, som har stabile tall. Vi har utfordringar også i forhold til å ha eigna bustadar til disposisjon til denne gruppa. Vågsøy sosialhjelp.png


Grupper som står utenfor arbeidsliv og skole har oftere dårligere psykisk helse og mer usunne levevaner enn de som er i arbeid. De siste ti årene har andelen som får sykemelding og uføretrygd vært høyere i Norge enn i andre OECD-land. Økte helseproblemer i befolkningen kan ikke forklare dette. Årsakene til sykefravær og uførepensjon er vanskelige å fastslå. Ofte er de sammensatte, og forhold som usikker arbeidssituasjon, nedbemanninger og livsstilsfaktorer kan påvirke sykefraværet og andelen som søker om uføreytelser. Flertallet av sykemeldinger og langvarige trygdestønader gis for muskel- og skjelettlidelser og psykiske lidelser som angst og depresjon.

Kjelde: fhi.no


Utdanningsnivå

Vestland har opplevd ein jamn nedgang i antall personar i alderen 30-39 år som har fullført høgare utdanning siste 5 år. Ein ser i varierande grad den same tendensen i kommunane som i fylket, med auke i antal med fullført høgskule, og jamn nedgang totalt med størst nedgang i antal med fullført vidaregåande. Dette kan truleg knyttast til jobbtilbod og demografiske endringar.


Utdanningsnivået i kommunen er lågare enn for landet, men kommunen har større andel med vidaregåande skule-nivå enn fylket og talet for høgare utdanning er aukande.

 Ein gjer tiltak innan kommunen for å auke kompetanse og tilrettelegge for utdanning i fleire ulike yrker. 
Tal frå 2009 viser at menn med universitets- eller høgskuleutdanning kan forvente å leve 6 år lengre enn menn med grunnskule. For kvinner er forskjellen 5 år. Kjelde: ''Folkehelserapporten, 2014


Fråfall i vidaregåande skule

Gjennomføringsgraden på vidaregåande skule i Vestland har lege stabilt på kring 18% siste 5 åra. Det er stor variasjon mellom utvalde kommunar i Vestland. Absolutt sett er tala for fråfall høge. I Noreg er det forventa at 90% av befolkinga fullfører vidaregåande opplæring i løpet av livet og 80% før fylte 25 år. Kjelde: Education at a Glance 2018: Sammendrag (s.3)


For Måløy vidaregåande skule er det ein vesentleg nedgong i talet på ungdommar som sluttar på vidaregåande i løpet av skuleåret (kjelde: skuleporten). 

Det er godt dokumenterte samanhengar mellom utdanningsnivå, materielle levekår og helse. Ein antar at personar som ikkje har fullført vidaregåande utdanning er like utsett for levekårs- og helseproblem som dei som har valt å ikkje ta meir utdanning etter fullført ungdomsskule. Kjelde: ''fhi.no.


Grupper som generelt sett har høyere risiko for å ikke gjennomføre videregående skole er elever med svake grunnskolekarakterer, elever med lavt utdannede foreldre, gutter, minoritetsspråklige elever med manglende norskkunnskap og yrkesfagelever med dårlige grunnferdigheter. Frafall er sluttpunkt av en lengre prosess. Årsakene er ofte sammensatte og kan ligge i ulike faser, gjerne tidligere i opplæringen og i overganger mellom ulike skoletrinn. Den viktigste direkte årsaken til frafall er svake skoleprestasjoner i ungdomsskolen som ofte faller sammen med lav motivasjon og manglende engasjement for læring. Dette kan igjen ha bakgrunn i tidlig sosialisering. Rapporten har vist at familiebakgrunn, særlig foreldres utdanning, har stor betydning for hvordan barn lykkes i utdanningssystemet. Kjelde: ''NOVA Rapport nr 12/10. Språk, stimulans og læringslyst – Tidlig innsats og tiltak mot frafall i videregåande opplæring gjennom hele oppveksten (s68)


Barnevern

Barn under tiltak frå barnevernet varierer i følgje tal frå SSB mellom utvalde kommunar i Vestland. Utviklinga siste 5 åra har vore stabil utan at ein kan identifisere større trendar. Ei auke kan skuldast at barnehagen har blitt meir oppmerksam på risikofaktorar og sender fleire meldingar til barnevernet.Ein må vere merksam på at ei auke i barn under tiltak frå barnevernet ikkje nødvendigvis er ein negativ folkehelsetrend.


Ein ser ei auke i tal barn med barnevernstiltak. Aukinga skyldast at fagfolk er blitt flinkare enn før til å melde frå om bekymringar knytt til barns omsorgssituasjon. Auka barnevernssaker er ikkje bare ein trend i Vågsøy, men ein trend i hele landet. Foreldre er også blitt flinkare til å be om hjelp av barnevernstenesta enn tidlegare. Barnevernstenesta opplev at foreldre i større grad enn tidligare forventar hjelp og støtte av det offentlige når dei har problem. Barnevernstenesta jobbar meir førebyggjande enn tidlegare. Vågsøy kommune er ei TIBIR kommune (tidlig innsats for barn i risiko). Barnevernstenesta har no også bygd ut meir eit eige tiltaksapparat, noko som fører til meir etterspørsel av tenester blant brukarane. Barnevernstenesta har COS (Circle of security) veiledarar og PMTO (Parent Management Training Oregon) veiledar ved kontoret. Barnevernstenesta ser ei auke i tal saker knytt til vold mot barn, og saker knytt til mistanke om seksuelle overgrep. Fokus på disse områda har vært stort blant fleire faggrupper, og fleire meldingar knytt til disse problemområda meldast til barnevernstenesta. Systemet rundt disse sakene har også blitt betydelig utbygd de seinare åra ved oppretting av Barnehus over hele landet. Barnevernstenesta og politi er også blitt flinkare til å handtere slike saker (kjelde: Barnevernsleiar Vågsøy kommune).


Barnevernets hovedoppgave er å sikre at barn og unge som lever under forhold som kan skade helse og utvikling, får nødvendig hjelp og omsorg. Barnevernet bistår foreldre i tilfeller hvor de har behov for hjelp i kortere eller lengre perioder. Tjenesten tilbyr foreldretrening og andre familie- og nærmiljøbaserte tiltak og metoder for å hjelpe barn og ungdom. Barn som lever med vold og overgrep, kan få alvorlige og varige psykiske og fysiske skader. For å avdekke barn og unge som har utfordringer, eller er utsatt for omsorgssvikt og vold og gi dem rett oppfølging så er det viktig at kommunene har formalisert samarbeid som er forankret i ledelsen med rutiner som kan følges opp over tid.

Kjelde: Folkehelsepolitisk rapport 2017 (s.109), Helsedirektoretet.


Fysisk, biologisk, kjemisk og sosialt miljø

Radon

Førekomsten av radon er generelt låg i tidlegare Sogn og Fjordane, men det førekjem enkelte lommer med høg konsentrasjon av radon (Norges Geologiske Undersøkelse). Kommunane har kartlagt radonførekomst ved at alle skular og barnehagar skal ha gjennomført radonmålingar.


Kvalitet på drikkevatn

Kvaliteten på drikkevatnet blant kommunane i Sogn og Fjordane er generelt bra. Men det er nokre variasjonar mellom kommunane. Det er uklart kva som er årsaka, men det kan skuldast usikre eller manglande data. Dette vil gjelde vassverk der det er analysert for få prøver m.o.t E. coli til å kunne vurdere drikkevanns­kvaliteten (færre enn 95 % av krav til antal prøver) og vassverk som ellers mangler data eller har registrert resultat for seint. Kjelde: ''khs.fhi.no


Andelen personar som får vatn frå vassverk som både har tilfredsstillande resultat mht. E. coli og stabil leveranse av drikkevatn ser ut til å være lågare enn landsnivået. Når kommunens forsyning av drikkevatn vert vurdert, må det takast omsyn til kor stor del av befolkninga som er tilknytt slike vassverk.

Antall vassverk: 5

Skramsvatnet VBA, Kvalheim VBA, Almenning VBA, Bryggja VBA og Raudeberg VBA. Suppleringskilde pr. i dag  er Nygårdsvatnet.

Nytt vassverk Raudeberg, og sjøledning mellom Raudeberg og Trollebø kom i drift i Januar/februar 2017.Vassverk Skamsvatntnet dam er rehabilitert i 2018. Innbyggjarane i Måløy, Raudeberg, fastlandet og vestre krets forsynast frå Skramsvatnet VB og Raudeberg VB. Nygårdsvatnet vil fortsatt være i beredskap som reservekilde.  Alle vassverka i Vågsøy kommune er underlagt rapporteringsplikt, og det blir tatt vassprøver ved anlegga kvar veke.  96,5% av Vågsøy si befolkning er forsynte med vatn frå kommunale vassverk. Enkelte bygder er ikkje kobla på vassverka og har enten private vassverk eller eigne brønnar.

Drikkevatn fritt for smittestoff er ein vesentleg faktor for folkehelsa, og E.coli er ein av dei mest sentrale parameter for kontroll. E.coli er en tarmbakterie som indikerer fersk fekal forureining.  Kjelde: ''fhi.no.


Lovbrot

Kommunane i gamle Sogn og Fjordane ligg under landsgjennomsnittet for sikta personar per 1000 innbyggjarar samanlikna med resten av landet. I løpet av tidsrommet 2013 - 2018 har talet på sikta sunke jamt. Kjelde: ''SSB


I følgje politiet i Vågsøy ser ein nedgang i «utelivsbråk» - ordensforstyrrelse. Politiet er meir synlege og til stades i bybilete. For vald, skadeverk, tjuveri, grove tjuveri og naskeri er det ein nedgang. Politiet ser at det er nedgang i tjuveri, innbrot i hus, bilbrukstjuveri og butikktjuveri.  Dette kan ha årsak i at det er meir alarmar og overvaking i butikkar og at teknologi i kvardagen gjer det vanskelegare å begå tjuveri. For narkotikalovbrot er det ei lita auke. Politiet registrerer at det er rekruttering i rusmiljøa. Det er også registrert auke i tal lovbrot når det gjeld trafikksaker, trusselsaker og saker som omhandlar seksuallovbrot.

Politiet registrerer at det er ei auke i trusselsaker, og nokre av desse sakene skjer på dei ulike nettstadane. Samt at nokre av desse trussel-sakene begås i miljø som er rus-belasta. Politiet ser med bekymring på at det er ei rekruttering i rus- miljøa. Ulike typar rus blir meir og meir tilgjengeleg, og arbeidet for å redusere rekruttering og avdekke narkotikakriminalitet er meget ressurskrevjande. «At endå fleire arbeidar saman mot dette målet – å stanse rekruttering til ulike rusmiljø – meina vi må være et av kommunens viktigaste framtidige mål»  (Nils Bakke – Vågsøy lensmannskontor(2017)).

Frivillige lag og organisasjonar

Vågsøy kommune har mange lag- og organisasjonar som bidreg til store samfunnsmessige og personlege verdiar. Dette er organisasjonar innan idrett, kultur, samfunnsdeltakelse mm. Til ulike aldergrupper. 

Ungdataundersøkelsen viser at 69% ungdomsskuleelevane er med i lag/organisasjon på fritida.  8% seier de aldri har vært med i noko organisert fritid (ungdata 2017). I idretten er born og unge klart representert, og opp gjennom ungdomsåra og inn i vaksen alder går andelen aktive ned. Størst nedgong er det i aldersgruppa  13-19 år. I idretten ser vi ein tendens til lågare konkurransealder og meir spesialisering. Sogn og Fjordane idrettskrins uttrykker bekymring over utviklinga og kva den vil bety for den generelle aktiviteten og framtidig deltaking i frivillige lag- og organisasjonar. «Gode i hop» er Sogn og Fjordane si handlingsplan for idretten i Sogn og Fjordane 2016-2020.

Frivillige organisasjoner representerer en betydelig ressurs i norsk samfunnsliv, også i forhold til samfunnsområder der det offentlige har påtatt seg ansvar og der ansvaret er reflektert gjennom tjenester som ytes til befolkningen. Kjelde: ''Stortingsmelding 47, kapittel 16

Frivillige organisasjonar på ei rad område – friluftsliv, idrett, sosialt arbeid, kultur og nærmiljø – speler ei viktig rolle i folkehelsearbeidet, både i kraft av dei aktivitetane organisasjonane står for, og ved at det gir eigenverdi for enkeltmenneske å engasjere seg i frivillig arbeid. Noreg ligg på topp internasjonalt i frivillig aktivitet. Den frivillige arbeidsinnsatsen i Noreg svarer til nærare 148 000 årsverk. Frivilleg arbeid kan motverke einsemd og skape arena for deltaking, aktivitet, meistring og trivsel i alle livsfasar. Meld.St.19 Folkehelsemeldinga 2018-2019

Mobbing og trivsel i skulen

Tala for mobbing i gamle Sogn og Fjordane ligg under gjennomsnittet for resten av landet. Utvalde kommunar i fylket har trend i positiv utvikling, MÅ FINNE NYARE med mindre mobbing generelt i skulen. Same positive utviklinga ser ein i trivsel på skulen. Dei siste 5 åra har tala for trivsel auka for kommunane.

Det er viktig med fokus på vidare systematisk arbeid for å førebyggje mobbing i skule og barnehagar.


I Ungdata-undersøkinga (2017) seier 5% at dei blir mobba, plaga eller utfryst kvar 14. dag eller oftare på ungdomstrinnet. 3% seier deier dei er med på plaging, truslar eller utfrysning av andre unge på skulen eller på fritida.

Elevar i Vågsøy kommune 2015/2016 fortel om litt mindre mobbing enn gjennomsnitt for fylket og nasjonen. Tala for dei seinare åra syner at færre elevar i Vågsøy, fylket og nasjonen opplever mobbing no i forhold til for nokre år tilbake. Tala frå elevundersøkinga han du sjå her.

Skulane og barnehagane arbeider systematisk med førebygging av mobbing og utvikling av gode læringsmiljø.  Tidleg innsats og førebyggjande arbeid er viktige prinsipp i arbeidet.

På bakgrunn av elevundersøkinga (som er vist til over) i forhold til trivsel på skulen ser vi at elevane stort sett trivast godt på skulen. Men gjennomsnittstala frå vågsøyskulane er synkande i forhold til tidlegare år. 

Barn og ungdom som blir utsett for mobbing, har betydeleg auka risiko for å utvikle psykiske problem.Ei rekke studiar viser et risikoen ofte er dobbelt så høg eller meir enn dobbelt så høg blant mobbeofre enn blant dei som ikkje har vore mobba. Problembelastninga er størst når mobbinga er systematisk og langvarig. De psykiske problema viser seg i form av plager med depressivitet, angst, låg sjølvtillit, einsemd, sjølvmordstankar, psykotiske symptom og psykosomatiske plager som hovudverk,magesmerter og søvnvanskar (Fekkes et al., 2006; Arseneault et al., 2010; Olweus & Breivik, 2014). Ungdom som i skulealder mobbar andre, har auka risiko for ei seinare antisosial eller kriminell utviklng( Ttofi et al.,2011, Olweus,2011) Kjelde:fhi.no


Skader og ulykker

Personskadar behandla i sjukehus

Utviklinga av personskader har gått jamt ned på lands-og fylkesbasis sidan 1950-talet. Kommunane har variasjon seg i mellom og noko variasjon frå år til år.

Vågsøy har hatt synkane utvikling i skader sidan 2008 og ligg no omtrent på landsgjennomsnittet. 


Blant eldre er hoftebrot spesielt alvorleg då det kan føre til redusert funksjonsevne og behov for hjelp, og dermed redusert livskvalitet. Blant ungdom og unge menn gjev trafikkulykker både redusert helse og tapte liv. Det er eit betydelie potensial for førebygging av skader og ulukker. Sjukehusbehandla personskader synar berre omfanget av dei alvorlegaste skadane.  Kjelde: ''fhi.no


Andre ulykker

Trafikkulukker: Drepne i trafikken varierer frå kommune til kommune. I følgje data frå kommuneprofilen.no (velg Sogn og Fjordane) har det vore meir enn ei halvering av drepne og skadde i trafikken i åra 2000-2018 i Sogn og Fjordane med nokre variasjonar frå år til år.

Drukningsulukker: Det druknar ca 100 personar årleg i Norge. Vaksne menn er overrepresentert på denne statistikken Tal frå Redningsselskapet viser at Sogn og Fjordane har lege på 3-10 drukningsulkker årleg i tidsrommet 2010-2019.

Brann: Sidan DSB starta registreringene av omkomne i brann i 1979 har det i snitt omkomme 61 personer kvart år i Norge. Over 80 prosent har omkomme i bustadbrann. Eldre og pleietrengande, personar med nedsatt funksjonsevne og rusavhengige er spesielt utsett. Tal fra DSB syner at cirka 75 prosent av dei som døyr i brann er i desse gruppene.Tal frå DSB viser at omkomne i brann i Sogn og Fjordane årleg er låge.

Helserelatert atferd

Fysisk aktivitet

Tal frå undersøking av fysisk aktivitet blant barn og ungdom i Sogn og Fjordane er sprikande. Statistikkgrunnlaget er lite og resultata varierer frå år til år og mellom kommunane. Generelt viser tala at 10-20% av barn og ungdom mellom 11 og 15 år er fysisk aktive dagleg i over 60 minutt som er anbefalingar frå Helsedirektoratet. Tal frå Ungdata 2017 viser at 80-95% av ungdom i Sogn og Fjordane er fysisk aktive på fritida.

På landsbasis¨er situasjonen slik at berre

  • Om lag 80-90 prosent av barn i barneskulealder oppfyller tilrådingane om fysisk aktivitet.
  • Halvparten av 15-åringane oppfyller tilrådingane.
  • Blant vaksne er det om lag 30 prosent som oppfyller tilrådingane. (kjelde; Folkehelserapporten 2014, fhi.no)


Det er mange som er i fysisk aktivitet ein eller fleire dagar i veka. Samtidig er mange for lite aktive elles i kvardagen, og mykje tid blir brukt framfor skjermar av ulike slag. Både i arbeid- og skuletida og på fritida.

Tal frå Ungdataundersøkinga (2017) syner at 82% av Ungdommane i 8. 9. og 10. klasse trenar minst éin gong i veka. Dei fleste som trenar i idrettslag og trenar på eiga hand er på 8. og 9. trinn, medan dei fleste av dei som trenar i 10. trinn er på treningsstudio.  45% trenar på eiga hand og 16% trenar på treningsstudio.

Barneskulane  i Vågsøy kommune jobbar  etter ASK-metoden for meir fysisk aktivitet i skuletida. I kor stor grad og i kor mange klasser dette vert brukt er ulikt frå skule til skule.

Regelmessig fysisk aktivitet er viktig for barn si vekst og utvikling. Helsedirektoratet anbefaler at barn og unge deltar i fysisk aktivitet med moderat eller høg intensitet i minimum 60 minutt dagleg. I tillegg bør barn og unge utføre aktivitet med høg intensitet minst tre gonger i veka. Vaksne bør ha moderat fysisk aktivitet 150 minutt kvar veke, eller 75 minutt med aktivitet med høg intensitet i veka.

Kjelde: Folkehelserapporten 2014, Fysisk aktivitet i Norge og Anbefalinger om kosthold,ernæring og fysisk aktivitet ( s.12) - Helsedirektoretet


Kosthald

Tal frå Samhandlingsbarometeret og Ungdata 2017 viser at berre 20-40% av barn og unge mellom 11 og 15 år et frukt og bær dagleg. Det er liknande resultat i den vidaregåande skulen, men det er lite data tilgjengeleg når det gjeld dette. Tal frå 2012 synte at at omlag halvparten av ungdomen på vidaregåande åt grønsaker dagleg. Igjen er talmaterialet lågt som gir forskjellar mellom kommunane, og tilgjengeleg talmateriale byrjar å bli gamalt. Det er interessant å observere at jenter generelt et meir frukt og grønsaker i alle aldersgrupper. Tala seier ikkje noko om variasjon i kosthald eller i kva form frukt og grønsaker vert konsumert.


Vågsøy kommune har hatt retningslinjer for kosthold i barnehage i mange år. Dette har vært vellykka i barnehagen, både med tanke på maten som blir servert og innhaldet i matpakkane til borna. I 2016 kom det retningslinjer for kosthold i barneskule, SFO og ungdomsskule. I følgje undersøkinga som er vist til over, viser at litt under halvparten av Vågsøy sine ungdommar et frukt dagleg. Det er om lag 70% som et frukost dagleg.

I eldreomsorga er ein i gong med å endre tidspunkta for måltida – dette spesielt med tanke på tal timar mellom kvart måltid og kva tid på dagen middagsmåltidet vert servert. Her finn du Helsediretorartet sin informasjon om «ernæring, mat og måltider i sykehjem».

Sunt og variert kosthald, kombinert med fysisk aktivitet er bra for både kropp og velvære. Med riktig kosthald kan ein førebygge sjukdom. Ofte kan små grep i kvardagen ha stor betyding for helsa. Matvarer merka med Nøkkelhol er eit hjelpemiddel for å ta dei små, sunne grepa i kvardagen. Det er anbefalt å ete minst fem porsjoner grønsaker, frukt og bær dagleg. Kjelde: ''Helsedirektoratet. Kostholdsråd.


Mange barn får i seg for mykje sukker gjennom brus eller saft. Ein halv liter brus eller saft inneheld om lag 50 gram sukker som svarar til 25 sukkerbitar. Kjelde: 'Matportalen.no, Helsedirektoratet

'Virkemidlene for å fremme sunne valg ligger i all hovedsak utenfor helsesektoren, og samarbeidet med andre sektorer, frivillige organisasjoner og private aktører er viktig. Dette er en felles oppgave. Ansvaret på tvers av sektorer må i større grad synliggjøres. Kjelde: 'Meld.St.34 Folkehelsemeldingen 2012-2013. God helse – felles ansvar (s.75).


Overvekt

Andel gravide med KMI over 25 har vore stabilt høg siste 5 år. Sesjonstal frå 2011 til 2017 viser at andel med KMI over 25 frå Sogn og Fjordane har lege stabilt på kring 26%, som er relativt høgt. BMI målt i vidaregåande skule 2012 KMI under 25. Tal frå elevar 11 og 13 år gamle i 2011 viser normale verdiar. Avgrensa talmateriale gjev variasjonar mellom kommunane og ein saknar data over tid. Ein bør merke seg at KMI stig frå 11 års alder og fram til vaksen alder, samt at elevar i alderen 11 til 15 år opplev seg som meir overvektig enn kva faktiske målingar av KMI viser.


Det er høge tal for overvekt (KMI over 25) blant kvinner før svangerskapet i Vågsøy. Folkehelsebarometeret viser  også høgare tal for overvekt blant 17 åringar i Vågsøy enn elles i landet (sesjonstal, gutar og jenter  17 år).

Fleire jenter i 13- og 15- års alderen i Vågsøy føler seg overvektige enn resten av fylket og landet. 

Kroppsmasseindeks (KMI) gjev uttrykk for vekt i forhold til høgde og vert nytta til å kunne måle og samanlikne helserisikoen ved blant anna overvekt i ei befolkning. WHO har satt følgjande grenseverdi for å klassifisere overvekt og fedme blant vaksne over 18 år ved hjelp av KMI (kg/m²): 

KMI på mellom 25 og 29,9 = overvektig 

KMI på 30 og over = fedme 


Overvekt og fedme gjev auka risiko for type 2-diabetes, hjerte- og karsjukdom, høgt blodtrykk, slitasjegikt i kne og hofter og enkelte kreftsjukdomar som tjukktarmskreft. Overvekt og fedme kan også ha alvorlige psykiske helsekonsekvensar. Det er ingen klar KMI-grense for når sjukdomsrisiko aukar eller fell, overgangane er glidande. 


Erfaring viser at det for dei fleste er vanskelig å oppnå varig vektreduksjon når ein først har blitt overvektig. Førebygging av overvekt med tiltak som kan påverke mat- og aktivitetsvanar er derfor viktig. Kjelde: ''fhi.no


Røyking og rusmidlar

Utvalde kommunar i Sogn og Fjordane har sett ein fallande trend for kvinner som røyker under svangerskapet. Tala for røykevanar frå vidaregåande skule er låge, men ein manglar samanlikningsgrunnlag frå fleire år. Tal frå Ungdata 2017 viser at 85-95% av ungdomsskule elevane oppgir at dei aldri har røykt, medan 60-75% av elevane på vidaregåande seier det same. Tala frå Sogn og Fjordane føl trenden for den norske befolkninga som viser ein kraftig nedgang i røykarar i Noreg siste åra, spesielt blant ungdom.


Ein høg del av elevar i 10. klasse har prøvd snus. Tala beskriv ikkje den daglege bruken av snus.


Tal frå vidaregåande om ungdom som har prøvd narkotiske stoff ligg lågt i Sogn og Fjordane.


Det er stadig færre som røyker, både av ungdom og vaksne. I ungdata-undersøkinga (2017), er prosentdelen av elevar som røykjer dagleg synkande, medan prosentdelen som snusar dagleg er stabil.  Tala på dette på ungdomsskulen er svært lave.

96% av jentene og 97% av gutane i 2 VGS har aldri prøvd narkotiske stoff. I følge polititet (2017)  er det er auke i rekrutteringa i rusmiljøa i Vågsøy. 

Røyking er ein av dei viktigaste årsakene til redusert helse og levealder. Omtrent halvparten av dei som røyker daglig i mange år, dør av sjukdomar som skuldast tobakk. I tillegg råkast mange av sjukdommar som fører til helseplager og redusert livskvalitet. Studiar viser at dei som røyker dagleg, i snitt dør 10 år tidligare enn ikkje-røykarar, og 25 prosent av dei som røyker dagleg dør 20-25 år tidligare enn gjennomsnittleg levealder for ikkje-røykarar. Kjelde: fhi.no

Røykevanar er knytt opp mot sosial ulikskap i helse. Kjelde: ''SIRUS.no (kapittel 3.3.4)

Bruk av snus aukar risiko for kreft i bukspyttkjertel, spiserøyr og munnhole og har fleire andre negative effektar. Snus aukar risiko for dødfødde og for tidleg fødsel. Kjelde: Helsedirektoratet. Helseskader av snus.


Helsetilstand

Tannhelse

Tannhelsa til barn og unge i Sogn og Fjordane er rekna for å vere god og ligg over landsgjennomsnittet.

På landsbasis har det vore ein nokså jamn nedgong i kariesførekomst i tennene blant 5, 12 og 18- åringane dei siste 25 åra. Om lag ¾ av alle 5, 12 og 18-åringar er undersøkte/behandla eller registrert (Kjelde; SSB). DMTF=0 tyder tenner som ikkje trong behandling eller hadde vore behandla tidlegare (kjelde; SSB, Florø tannklinikk).


Dei siste 30 åra har tannhelsa betra seg mykje. Fleire barn og unge har ingen eller få hol i tenna. Endå varierer tannhelse med alder, økonomi, og kvar i landet ein bur. Kjelde: fhi.no


Sjukehusinnleggingar generelt

Tal på innleggingar på sjukehus for pasientar i Sogn og Fjordane har vore relativt stabilt frå 2009 til 2017.


Diabetes

Bruk av legemiddel til behandling av type 2-diabetes har auka gradvis frå 2008 til 2018, både nasjonalt og i kommunane. Tala for dei utvalde kommunane varierer.


Ein reknar at ca 350.000 personer i Noreg har diabetes type 2, og at halvparten av desse ikkje veit dei har sjukdommen. Ca 28.000 personar har diabetes type 1. Kjelde:Diabetes.no.

Kosthald, mosjon og vektreduksjon kan for nokre normalisere blodsukkeret og halde sjukdomen under kontroll, og er ein sentral del av behandlinga for alle med sjukdommen. Moderne retningslinjer for behandling av diabetes legg likevel i aukande grad vekt på nytta av medikamentell behandling for å redusere førekomsten av seinkomplikasjonar av sjukdommen (tap av syn, amputasjon, hjarte/kar-sjukdommar, sår, nyresjukdom), som er den viktigaste årsaken til redusert helse og økte helsekostnader for denne sjukdommen. Overvekt er ein viktig risikofaktor for utvikling av type 2-diabetes og førekomst av type-2 diabetes kan derfor spegle befolkninga sine levevaner. Kjelde:Helsebilioteket


Hjerte- og karsjukdomar

Det har sidan 2002 vore ein jamn reduksjon i dødelegheit (0-74 år) av hjerte- og karsjukdom. Dette kan skuldast både meir effektiv behandling og førebygging, men også auka levealder i befolkninga generelt.


Muskel- og skjelettlidingar

Sogn og Fjordane ligg rett over landsgjennomsnittet i registrering av muskel og skjelettlidingar i primærhelsetenesta. Liknande trend finn ein og i spesialisthelsetenesta, medan lårbeinsbrot ligg på landsgjennomsnittet.


Kreft

I Sogn og Fjordane har dødelegheit av kreft vore stabil siste 5 åra . Nye krefttilfelle har auka jamt i same periode. Tala frå Sogn og Fjordane føl nasjonal utvikling.


Årsak til kreftsjukdom er knytt til miljøpåverknader og arvemateriale. Ein reknar at det er få tilfelle av kreft der arv er einaste årsak. Førebygging av kreftsjukdom er knytt til reduksjon i eksponering av miljøgifter, å redusere tobakksrøyking, redusere alkoholkonsum, auke inntak av frukt og grønsaker, auke fysisk aktivitet, førebygge overvekt og unngå å bli solbrend. Kjelde: ''fhi.no

Årsak til auke i krefttilfelle kan vere aukande alder i befolkninga og betring i diagnostiske verktøy. Kjelde: ''fhi.no


Psykiske lidingar

På oversikt over registrerte psykiske lidingar i primærhelsetenesta ligg Sogn og Fjordane under landsgjennomsnittet. Det er stor variasjon i data mellom dei utvalde kommunane, noko som kan forklarast med lavt talmateriale i enkelte kommunar. Ein har for lite data til å kunne vurdere utviklinga.

Nasjonalt viser tal frå reseptregisteret ei auke i bruk av antidepressiva i aldersgruppa 15-19 sidan 2004.

Folkehelseinstituttet estimerer at 8% av barn og unge mellom 3-18 år har ei psykisk liding. Kjelde: ''Psykiske lidelser i Norge: Et folkehelseperspektiv (s 43)


Ungdatakartlegginga gjev oss eit bilde på barn og unge si helse og trivsel og denne viser at det er færre ungdomskuleelevar i Flora som er fornøgd med si eiga helse. Fleire rapporterer om daglege fysiske og psykiske helseplager samanlikna med fylket og landet. Her er òg ein større andel som brukar reseptfrie medikament. Det kan sjå ut som ein på landsbasis finn ei auke i psykiske vanskar, spesielt blant unge jenter. Samtidig er ikkje funna heilt eintydige og ein manglar kunnskap om årsaksforholda rundt dette. Ein må vere varsam med å trekke konklusjonar, men det likevel grunn til å følgje med på utviklinga av barn og ungdom si psykiske helse.


Begrepet psykiske lidingar omfattar alt frå mildare plager som fobiar og lettare angst og depresjonslidingar, til omfattade og alvorlege tilstander som schizofreni. Kjelde: ''Folkehelseinstituttet: Psykiske lidelser i Norge: Et folkehelseperspektiv (s 15)

Omtrent halvparten av den norske befolkninga vil ha ein form for psykisk liding i løpet av livet, og om lag ein tredjedel i løpet av eit år. Dei tre vanligaste gruppene psykiske lidingar er angstlidingar, depressive lidingar og alkoholmisbruk. Førekomsten har vore stabil i den norske befolkninga siste 10 år. Kjelde: ''Folkehelseinstituttet: Psykiske lidelser i Norge: Et folkehelseperspektiv (s 22)

Tala referert over er høge, og ein kan ikkje trekke konklusjon om at ein tredjedel av befolkinga er psykisk sjuke. Personar kan i kortare perioder vere deprimerte, og det er forholdsvis høg førekomst av fobiar og alkoholavhengighet. Desse gruppene føler seg ofte ikkje psykisk sjuke. Kjelde: ''Folkehelseinstituttet: Psykiske helse i Norge

Andel av befolkinga med alvorleg psykisk sjukdom er turleg låg. Ein studie frå Sogn og Fjordane (Kringlen E, Torgersen S, Cramer V. Mental illness in a rural area - A Norwegian psychiatric epidemiological study. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology 2006; 41: 713-9) viser at 5,1 prosent av befolkinga er utsett for å få alvorleg psykisk sjukdom.

Psykiske lidingar i barne- og ungdomsåra aukar risikoen for fysisk sjukdom, fråfall frå skulen, lausare tilknyting til arbeidsmarknaden og rusmisbruk. Barn som viser teikn til psykiske plager, eller som er eksponert for alvorlege risikoforhold bør fangast opp på eit tidleg tidspunkt. Helsestasjon, barnehage og skule er sentrale arenaer. Kjelde: ''Folkehelserapporten 2014


Oppsummering av utfordringar i Flora kommune

Sosial ulikskap

I internasjonal samanheng er den norske folkehelsa god, men bak tala skjuler det seg store forskjellar i sjukelegheit og dødelegheit. Dei med høg utdanning og god økonomi har best helse. Innbyggarane i Flora kommune har lågare utdanningsnivå enn landet, men inntektsnivået er ikkje lågt. I eit folkehelseperspektiv er sosial ulikheit fortsatt ein av våre største utfordringar som samfunn. Dette er komplekse utfordringar som krev samansette løysingar. Ei rekke samfunnsforhold påverkar folkehelsa. Så lenge sosial ulikskap i helse oppstår på grunn av ulik ressursfordeling på ei rekke samfunnsområde og gjennom heile livet, må ein tenke folkehelse og fordeling i alt vi gjer. Reduserte sosiale helseforskjellar er eit viktig mål i folkehelsearbeidet. Ei utjamning av dei sosiale helseforskjellane gjev eit stort potensiale for betring av folkehelsa.

Fysisk aktivitet

Helsedirektoratet tilrår at barn og unge bør delta i fysisk aktivitet med moderat eller høg intensistet i minimum 60 minutt dagleg. Aktivitetsnivået aukar i barneåra, og fell så fram mot vaksen alder, særleg hos jenter. Ein ser at i 15-årsalderen er det berre om lag halvparten som tilfredsstiller tilrådingane (kjelde Helsedirektoratet).

Om lag ein av fem vaksne når opp til Helsedirektoratet si minimumsanbefaling med minst 30 minutter fysisk aktivitet per dag i gjennomsnitt. Helsegevinsten med å auke den fysiske aktiviteten er vel dokumentert. Tilrettelegging av lågterskeltiltak for alle vil òg vere eit viktig tiltak.

Skulane har idag utfordringar med å få alle elevane til å delta i kroppsøving både på ungdomsskule og vidaregåande skule. På vidaregåande fører det til at enkelte elevar ikkje får standpunktkarakter, vitnemål og såleis få fullført den vidaregåande opplæringa. Andre vidaregåande skular i Norge har gjort forsøk med meir tilrettelagde kroppsøvingstimar for alle elevar med gode resultat.

Psykisk helse

Psykiske lidingar er i dag ein av dei store helse- og samfunnsutfordringane i Norge og er eit satsingsområde nasjonalt. Tre, store ungdomsundersøkingar i Oslo viser tendens til auke i depresjonsplager og nedgong i adferdsvanskar blant elevar i 9. og 10. klasse samt 1.klasse vidaregåande. Funna her syner same tendens som den norske levekårsundersøkelsen som saman med nye tal frå reseptregisteret kan tyde på ein utviklingstrend. Ei rekke undersøkingar syner at låg sosioøkonomisk status, målt som kort utdanning eller lav inntekt, har samanheng med risiko for psykiske plager. Psykiske lidingar i barne- og ungdomsår ser ut til å ha meir vidtrekkande negative konsekvensar enn somatisk sjukdom. Døme er fråfall i skule, lausare tilknyting til arbeidsmarkedet, økonomiske vanskar og vanskar i nære relasjonar. Barn som syner tegn på psykiske plager eller som er eksponert for alvorlege risikoforhold bør fangast opp på eit tidleg tidspunkt i helsestasjon, barnehage og skule.

I arbeidet med psykisk helse er det lagt for liten vekt på miljøfaktorar og på dei forhold som påverkar psykisk helse og trivsel i populasjonen. I folkehelsearbeid må det fokuserast på folk sine betingelsar for meistring; forhold i menneska sitt miljø og på dei arena som fremmar meistring, tilfredsheit, tilhørigheit, utvikling og vekst, oppleving av meining, autonomi og positive relasjonar (Kjelde; Fhi, Folkehelserapporten 2014).

Innvandrarar

Flyktningsituasjonen i Norge og Europa i 2015 gav utfordringar for kommunane, denne situasjonen har endra seg. Betre integrering av innvandrarar som får innvilga opphald i Norge er likevel eit satsingsområde. Det er fleire utfordringar knytt til dette,men truleg er språkopplæring, utdanning og arbeid viktige nøkkelord. Innvandrarar er ei samansett gruppe når det gjeld alder, kjønn, opprinnelsesland, sosioøkonomisk status, innvandringsgrunn og opphaldstid. Nokre av helseforskjellane mellom ulike innvandrargrupper har samanheng med sosioøkonomisk status, men lav sosioøkonomisk status kan òg vere eit resultat av å vere innvandrar.

Desse utfordringane skal det arbeidast vidare med i kommuneplanen sin samfunnsdel og lagast tiltak på i årleg budsjett- og handlingsprogram.